“Utrecht, een stad waar liefde vrij is.” Dit zei Sharon Dijksma in haar nieuwjaarstoespraak afgelopen week. En tijdens de Utrechtse Pride hielden twee vrouwen aan de gracht een bord omhoog met daarop “Sharon, can you marry us?”. Dat zag onze burgemeester, die al zwaaiend op een boot voorbij voer, en ze dacht: “dat gaan we regelen”. Enige tijd later heeft zij hen persoonlijk getrouwd. Eén van die vrouwen is Italiaanse en trouwen kan in Italië niet; hier wel. “Utrecht is een eiland waar we de haat en uitsluiting die elders in de wereld bestaan buiten de deur houden”, zegt Sharon Dijksma. 

Maar ook hier is nog lang niet alles ideaal, en moeten we hard vechten om de rechten van LHBTIQ-plus mensen te krijgen en te behouden. Zelf ben ik al 25 jaar getrouwd met een vrouw en we hebben samen een volwassen dochter, die in Utrecht studeert. Ik word heel erg blij en trots van de woorden van een burgemeester die vrouwen- en queerrechten als centraal thema in haar nieuwjaarstoespraak verwerkt. 

Hoe anders is het geweest in Utrecht in vroeger tijden. Utrecht heeft een donker stukje geschiedenis dat niet iedereen kent. Rond 1730 lagen de puinhopen van de ingestorte Domkerk (vanwege een gigantische storm) op het Domplein. Dit gebied, en ook de Dom zelf, was een bekende cruise-plek waar homomannen, die toen sodomieten werden genoemd, elkaar ontmoetten. Men vermoedt dat vrouwen makkelijker in huiselijke sfeer stiekem liefdesrelaties konden onderhouden. 

De koster van de Dom, Josua Wilts, dreigde in een zogenaamd verbeterhuis geplaatst te worden wegens agressie en overmatig drankgebruik. Hij schoot nogal eens op voorbijgangers vanuit de Dom. In de Michaëlskapel zag hij mannen die hij herkende elkaar betasten, en verraadde ze om zijn eigen huid te redden. Deze mannen werden veroordeeld, hetgeen een golf van vervolgingen teweegbracht in Utrecht, die oversloeg op de rest van Nederland. In totaal zijn honderden mannen veroordeeld. In Utrecht kregen 18 mannen de doodstraf; ze werden aan een paal gebonden en gewurgd in de kelders onder het stadhuis. Het woord Utrechtenaar staat volgens de Utrechtse volkstaal nog steeds synoniem aan homoseksueel (Utrechtenoar, zo’n Nátte). 

Hierna heeft het eeuwen geduurd tot we waren waar we nu zijn, in een relatief vrij en tolerant land waar meer dan 90% van de bevolking vindt dat iedereen mag houden van wie die wil. In 1993 kwam, op initiatief van gemeenteambtenaar Jan Vesters samen met RozeLinks van GroenLinks, een plan voor een specifiek Utrechts monument. In 1999 werd op het Domplein een gedenksteen onthuld, om deze specifieke geschiedenis onder de aandacht te brengen.  

Ik ben van oorsprong theatermaker en een tijd geleden heb ik samen met mijn muziekmaatje Kees een lied hierover gemaakt. Heel mooi is dat Malgosia Fiebig, beiaardier van de Dom, dit lied heeft gespeeld op het carillon van de Dom. Ik ben niet religieus, maar hoop ergens dat de veroordeelden van toen het postume eerbetoon hebben gehoord.  

Opvallend vind ik dat veel mensen buiten mijn eigen bubbel dit monument helemaal niet kennen. Dat komt, in mijn ogen, doordat het nogal verscholen ligt en niet echt opvalt. Ik fiets daar heel vaak en zie toeristen op het Domplein foto's maken van de Dom, het bevrijdingsmonument, het Academie gebouw etc. Zelf staat men dan bovenop de gedenksteen en heeft geen idee… 

Dat zou anders moeten! Zeker in een tijd waarin de rechten van de regenbooggemeenschap onder druk staan en de partijen aan de rechterkant weinig belang hechten aan queerrechten, moet GroenLinksPvdA zich sterk maken voor de vrijheid en gelijkwaardigheid van ieder mens. Kortom: dit monument moet zichtbaarder worden, bijvoorbeeld met specifiek licht erop of eromheen, en liefst ook met een Engelse toelichting erbij voor de duizenden toeristen die jaarlijks dit plein bezoeken.  

Hierover ga ik binnenkort vragen stellen in de gemeenteraad. Ik probeer een stevige meerderheid te krijgen om het college op te roepen dit in gang te zetten. Ik heb er vertrouwen in dat dat lukt, zeker gezien de woorden van de burgemeester tijdens de nieuwjaarstoespraak en de inspanningen voor de regenboogcommunity van onze GroenLinks-wethouder diversiteit Linda Voortman.  

Dit wordt tevens mijn laatste actie in de gemeenteraad, omdat ik de volgende periode niet meer verkiesbaar ben. Blijf je inzetten allemaal voor een betere, groenere en vrolijker wereld.  

Het ga jullie goed! 

Ingeborg Hornsveld